Artists Gallery Calendar News Art Fairs Publications Contact

Selected works of the exhibition
Press Release (English)
Press Release (French)
Press Release (Dutch)
Print press release
Print images...




Rodrigo Matheus

Ornament and Crime
September 7 - October 22, 2016
Charles Decoster, Brussels










Galerie Nathalie Obadia Brussel is bijzonder verheugd om u haar eerste samenwerking met de Braziliaanse kunstenaar Rodrigo Matheus (1974, São Paulo) te kunnen aankondigen. Op de tentoonstelling Ornament and Crime, waarvan de titel ontleend is aan de gelijknamige tekst van de Oostenrijkse architect Adolf Loos (1870 – 1933), toont Rodrigo Matheus tal van composities met een metaforisch en poëtisch karakter. Die zijn op schalkse wijze gebouwd met een verzameling van alledaagse objecten, die de kunstenaar zorgvuldig heeft aangelegd.

Nadat Rodrigo Matheus in 2001 afstudeerde aan de prestigieuze universiteit van São Paulo, was zijn werk te zien op diverse tentoonstellingen in Brazilië en Noord-Amerika. Sinds hij in 2011 zijn masterdiploma behaalde aan het Londense Royal Colle- ge of Art, nam de kunstenaar deel aan verschillende tentoonstellingen in Europa, waaronder Imagine Brazil in het Musée d’Art Contemporain te Lyon (2014). Deze expositie, die in 2013 ook te zien was in het Astrup Fearnley Museet (Oslo, Noorwegen) en die later, in 2015, doorreisde naar het DHC/ART (Montreal, Canada), bracht veertien van de meest creatieve en beloftevolle kunstenaars uit Brazilië samen.

Ornament and Crime is de eerste solotentoonstelling van Rodrigo Matheus in België. In Galerie Nathalie Obadia presenteert hij zowel werken op papier als sculpturen. Een deel zijn wandsculpturen: ze lijken op ‘wall paintings’, om een term van de kunstenaar te gebruiken.

Alle werken bestaan uit alledaagse voorwerpen en zijn op veelzijdige wijze samengesteld. Soms heeft de kunstenaar natuurlijke elementen toegevoegd, zoals schelpen, planten, veren, zand en stenen. Bij de werken op papier leidt dit tot indrukwekkende composities met een abstract en geometrisch karakter. Bij de sculpturen is er evenwel een minder strakke structuur merkbaar: hier speelt organische spontaniteit een grotere rol.

Voor de werken op papier steunt de kunstenaar op de collagetechniek. Hij gebruikt daarbij de post die elke morgen in zijn brie-venbus valt. Deze junk mail die normaal voor de prullenmand bestemd is, verknipt hij. Hij ontdoet ze van haar oorspronkelijke structuur en combineert ze met oude documenten waaronder historische postkaarten, foto’s, persknipsels en topografische kaarten uit een vroegere tijd. Deze papierconstructies, die uit verschillende documenten zijn samengesteld, vervatten op poëtische wijze zowel persoonlijke of mogelijk intieme verhalen (brieven, foto’s en postkaarten) als volstrekt onpersoonlijke informatie (reclameberichten, administratieve brieven enz.).

De ludieke manier waarop de kunstenaar omgaat met deze anonieme correspondentie, staat in schril contrast met de starheid die de bureaucratisering van arbeid en de relatie tussen werknemers kenmerkt. De metaforische band tussen zijn papiersculp- turen en de economische realiteit, die worstelt met haar eigen verstikkende regels, toont de subversieve dimensie van Rodrigo Matheus’ creatieve opzet. Naar inhoud en vorm tonen zijn kritische werken zich verwant aan de kubistische composities van de Duitser Kurt Schwitters (1887-1948) die in zijn tijd aan de collagekunst een revolutionaire nieuwe betekenis gaf.

De sculpturen zijn, net als de werken op papier, tot stand gekomen door het decontextualiseren en combineren van alledaagse objecten. Op een verrassende manier brengen ze allerlei voorwerpen met elkaar in verband die van nature niets met elkaar te maken hebben: de uitgesneden hand van een mannequin, een achteruitkijkspiegeltje van een fiets, een pauwenveer... Deze onverwachte combinaties illustreren de “circulatie van materialen”, een principe dat de kunstenaar nauw aan het hart ligt. Rodrigo Matheus houdt ervan objecten met elkaar te laten dialogeren. Samen overstijgen ze hun oorspronkelijke, beperkte gebruik en winnen ze aan nieuwe betekenis.

De sculpturen die op deze manier ontstaan, hebben een historische, sociologische en zelfs psychologische betekenis. Ze ont- lenen hun rijkgeschakeerde inhoud die tegelijk speels en kritisch is, aan de readymades van Marcel Duchamp (1887-1968) en Marcel Broodthaers (1924-1976). Net als zijn twee bekende voorgangers maakt Rodrigo Matheus ‘portretten met objecten’. Met ‘Portrait of a Portrait’ bracht hij in 2015 hommage aan de dada-kunstenaars van het eerste uur. Dat deed hij door het bekendste dadaïstische ‘portret met objecten’ te herinterpreteren: het portret van Marcel Duchamp, dat door de Duitse kunstenares Elsa von Freytag-Loringhoven (1874-1927) omstreeks 1915 gerealiseerd werd.

Dichterbij in de tijd toonden Peter Fischli (Zürich, 1952) & David Weiss (Zürich, 1946-2012) zich meesters in het geven van nieuwe betekenis aan objecten. Dit Zwitserse duo heeft zich met verve toegelegd op absurdisme, humor en ironie – aspecten die ook blijvend in het conceptuele oeuvre van de Braziliaanse kunstenaar doorwerken.

Hoewel ze een lichtvoetig en komisch uiterlijk hebben, zijn de werken van Rodrigo Matheus beïnvloed door de historische politieke en sociale onwentelingen in Brazilië, en dan vooral deze die zich de laatste jaren voltrokken hebben. Omdat ze de sporen van deze turbulente evoluties dragen, schipperen zijn sculpturen, installaties en werken op papier tussen een nuchtere kijk en amusement.

De titel van de tentoonstelling, die ontleend is aan de bekendste theoretische tekst van Adolf Loos, illustreert deze paradox. In zijn essay deed de Oostenrijkse architect ornamenten af als ‘teken van een gebrek aan cultuur’. Hij gaf daarentegen de voorkeur aan decoratie, die hij als volgt omschreef: ‘een geheel van regels dat men in acht moet nemen om architectuur aangenamer te maken, en dat ons tegelijk in de mogelijkheid stelt om de sociale functie van architectuur te onderstrepen door toedoen van culturele symbolen’. Adolf Loos bewonderde de tijdloosheid van de klassieke beeldtaal. Voor hem ‘was het bestaan van eenzelfde vormtypologie vanaf de renaissance tot het begin van de 19e eeuw geen kwestie van revivals maar van traditie. Het ging om vormen die standhielden tegen modetrends en die aldus een diepgaande en duurzame moderniteit weerspiegelden’ .

Ook in de gelaagde composities van Rodrigo Matheus vinden we een dergelijke ‘diepgaande en duurzame moderniteit’ terug. Doordat de Braziliaanse kunstenaar met een sterk gevoel voor compositie dissonante objecten samenbrengt, tilt hij deze ob- jecten naar een hogere dimensie en maakt hij van hen dragers van symbolische betekenis. Rodrigo Matheus toont een bijzondere voeling met de Zeitgeist, met ons tijdsgewricht, omdat hij voorbijgaat aan uitwendige tekens (ornamenten) en hij de inner- lijke mens wil raken.

Rodrigo Matheus kent een nieuwe functie toe aan de objecten die hij assembleert. Hij transformeert het efemere in iets duurzaams en het banaals in iets sacraals. Zo geeft de kunstenaar uiting aan een persoonlijke mythologie die constant evolueert. Zijn mythologie houdt verband met het antropologische onderzoek dat Claude Lévi-Strauss (1908-2009) voerde, een van de sleutelfiguren in de ontwikkeling van het structuralisme in de jaren 1950. Net als Adolf Loos, wiens invloed op de moderne architectuur niet te miskennen valt, zorgde Claude Lévi-Strauss voor een revolutie in de menswetenschappen van de 20e eeuw. Niet het minst in Brazilië kenden zijn wetenschappelijke en literaire geschriften veel bijval. Zowel Adolf Loos als Claude Lévi-Strauss ontwikkelden hun theorieën met bijzondere aandacht voor de evolutie van beschavingen (of ze nu westers waren of niet). Ook inspireerden beiden zich onder meer op de cultuur van zogenaamd primitieve volkeren om hun ideeën te ontwikkelen (Lévi-Strauss ontmoette de inheemse bevolking van Brazilië die hem in staat stelden om de principes van de structuralistische antropologie te ontwikkelen; Loos steunde op tradities van de Papoea’s in Nieuw-Guinea om zijn verhandeling ‘Ornament and Crime’ te illustreren). In hun betoog benadrukten ze het verschil tussen wat aangeboren en wat aangeleerd is – een vraagstuk dat rechtstreeks verband houdt met de confrontatie tussen natuur en cultuur.

In zijn assemblages speelt de kunstenaar met vormelijke en inhoudelijke tegenstellingen. Hoewel zijn werken bij een eerste aan- blik ludiek en komisch aandoen, evoceren ze op een subtiele en geraffineerde manier de rijkdom waarmee de kunstgeschiedenis onze westerse cultuur voedt. Ze nodigen uit tot een nuchtere en open blik, en formuleren scherpe kritiek op onze samenleving. In het oeuvre van Rodrigo Matheus weerspiegelt zich de snelle actuele globalisering. Zijn werk doet vragen rijzen bij de vele uit- dagingen en problemen van consumptie – of: overconsumptie – waarmee onze maatschappij geconfronteerd wordt.
Dat zijn de ingrediënten die men terugvindt in de sterk poëtische en expansieve composities van Rodrigo Matheus.
 
 
 
1 Adolf Loos, « Ornament et crime » (1908) & « Architecture » (1910) in Malgré tout 1900-1931, Brenner Verlag Editie, 1931.
2 Panayotis Tournikiotis, Loos, Macula Architecture Editie, 1991, pages 27 & 30.

-----------------------------
Rodrigo Matheus werd in 1974 in São Paulo geboren. Hij woont en werkt in São Paulo en Parijs.

Rodrigo Matheus behaalde in 2001 zijn licentiaatsdiploma in de schone kunsten aan de universiteit van São Paulo. In 2011 studeerde hij aan het Londense Royal College of Art af als master in de beeldhouwkunst. Rodrigo Matheus maakt deel uit van de jonge en aan belang winnende Braziliaanse kunstscene. De afgelopen tien jaar is de belangstelling voor zijn werk alleen maar toegenomen. Hij stelde tentoon in prestigieuze internationale instellingen, waaronder in Frankrijk: het Centre Pompidou en Palais de Tokyo in Parijs, het Musée d’Art Contemporain in Lyon en de 17e Biënnale van Lyon; in de Verenigde Staten: het Swiss Institute en het New Museum in New York; in Canada: de DHC/Art Foundation in Montreal en de Art Gallery of York University in Toronto; in Noorwegen: het Astrup Fearnley Museet in Oslo; in Zweden: de Bonniers Konsthall in Stockholm; in Portugal: de Fundação Manuel António da Mota in Porto; en in het Verenigd Koninkrijk: de Braziliaanse ambassade in Londen. In Brazilië had Rodrigo Matheus tentoonstellingen in talrijke instellingen met internationale faam, waaronder het Museu de Arte Moderna in Rio de Janeiro ; in São Paulo,het Museu de Arte Moderna, de Pinacoteca, het Instituto Tomie Ohtake en de SESC Pompeia ; het Museu de Arte de Pampulha in Belo Horizonte ; het Instituto Inhotim in Brumadinho ; de Bienal do Mercosul in Porto Alegre en de 3e Biënnale van Bahia.

Zijn werken maken deel uit van belangrijke publieke collecties zoals in de Verenigde Staten, de Collectie Lea Weingarten in Houston ; in Brazilië, het Museu de Arte Moderna do Rio de Janeiro, het Museu de Arte Moderna de São Paulo, het Pinacoteca do Estado de São Paulo, het Museu de Arte da Pampulha in Belo Horizonte, het Inhotim Centro de Arte Contemporânea in Brumadinho, het Instituto Figueiredo Ferraz ; en in het Verenigd Koninkrijk, de Collectie Tiroche DeLeon in Gibraltar.